10 hajar ngut tam ki briew kiba im lang bad u khniang jingpang HIV ha Meghalaya

Shillong, Rymphang, 25: Ka Jylla Meghalaya mynta ka dei ka jylla kaba bun tam ki briew kiba don ïa ka jingpang HIV ha ka ri baroh kawei, ha kaba ki don 10,293 ngut ki briew kiba pang HIV kiba ïoh ïa ka dawai Antiretroviral Therapy (ART), la pyntip u Myntri ka tnat  ka Koit ka Khiah u Bah Wailadmiki Shylla ha ka Ïingdorbar ha ka sngi Balang.

Haba jubab ïa ka jingkylli ba la wanrah da ka MLA jong ka NPP, ka Mehtab Chandee A Sangma, u Myntri u la ong ba ka Sorkar Jylla ka la mynjur ïa ka prokram Mission-mode Intervention kaba T.25 klur na ka bynta ki san snem ban wan ban weng ïa ka jingkiew ha ka jingdon jong ki briew kiba don ïa ka jingpang HIV/AIDS.

U Bah Shylla u la pynpaw ba ha kine ki shisnem ba ladep, la ïoh jingtip ba ki don 749 ngut kiba ïap na kane ka jingpang. Ka East Khasi Hills ka dei kaba bun tam ki nongpang kaba don 435 ngut, bud sa ka West Jaiñtia Hills kaba don 123 ngut bad East Jaiñtia Hills kaba don 90 ngut. Kiwei pat ki District kiba don ïa ka jingïap ki kynthup ïa ka Ri Bhoi 51 ngut, Eastern West Khasi Hills 16 ngut, West Khasi Hills 8 ngut, South West Khasi Hills 7ngut, South Garo Hills 9 ngut. Ka Garo Hills iwei bad ka South West Garo Hills 2 ngut.

U la pynshai ba baroh ki jingïap ba la pyntip ki dei na ka daw jong kiwei ruh ki jingpang bad ym tang na ka daw ba ki don ïa ka jingpang HIV/AIDS.

Haba jubab ïa ki jingsngewkhia halor ka jingkiew jong ki nongpang, u Bah Shylla u la kdew ïa ki kyndon jong ka jingbuhrieh hapoh ka aiñ HIV bad AIDS (Prevention and Control) bad ka jingshah niewbeiñ ha ka imlang sahlang kaba la paw kum kawei na ki jingeh kiba khraw. U la kdew ba ka jinglong jong u nongpang HIV ka dei ban long kaba rieh, ka jingtest ka donkam ïa ka jingmynjur, bad ym lah ban pynbor ïa ka jingsumar, kaba pynjynjar ïa ka jinglap kloi bad ka jingïarap.

Wat hapdeng kine ki jingeh, ka tnad ka dang pynjur ïa ki jingpynsngewthuh paidbah ban pynlong ïa ka jingleh test bad ka jingshim jingsumar. U Myntri u la ai burom ïa u Myntri Rangbah ka jylla u Conrad K Sangma bad ïa ka kynhun Myntri ka jylla kiba la mynjur ïa ka mishon kaba san snem ban pynïar ïa ki jaka test bad ban buh kham bun ki nongtrei.

Haba jubab ïa ki jingkylli na ki MLA, ba kynthup ïa u MLA ka VPP u Bah Ardent Basaïawmoit, u Bah Shylla u la ong ba ka Sorkar ka la ïatreilang bad ki kynhun bapher bapher ha ka imlang sahlang ban pynshlur ïa ka jinglehtest bad ka jingbud ryntih ïa ka jingsumar.

U la bynrap ruh ba ki MLA ki la ai ïa ki lad jingïarap da ka kali Bolero ban kyrshan ïa ki briew kiba don ïa ka jingpang HIV.

Halor ki jingtei, u Myntri u la pyntip ba ka jylla mynta ka pyntreikam haduh 392 tylli ki Integrated Counseling and Testing Centre (ICTC) kiba don ha kylleng ki district, ryngkat saw tylli ki mobile ICTC. U la pynpaw shuh shuh ba ka National AIDS Control Organisation (NACO) ka la mynjur T.17.8 klur sha ka Meghalaya AIDS Control Society na ka bynta u snem 2025–26 ban pynkhlaiñ ïa ki jingïarap kiba dang ïaid shakhmat, kynthup ïa ki jingpynsngewthuh paidbah, ki jingpynbna ba la thmu, ki jaka sumar ba bujli ïa ki dawai Opioid, ka jingpynheh ïa ka jingpeit bniah bad ki jingshakri ban kyrshan ïa ka jingsumar.