Kumno ka poi ka Meghalaya sha trai duh ha ka pule puthi? Babu Kular Khongjirem

Ka khubor kaba la pynkyndit bad pynlyngngoh hi ngaiñ ïa baroh khamtam ïa ngi ki nonghikai, ki nongpynïaid skul bad kolej haduh ka kyrdan University ban ïohi ba ka report na ka Sorkar India ka la  buh kyrdan ïa ka jylla Meghalaya jong ngi ha ka kyrdan kaba ha trai eh (lowest rank) bad ka jylla kaba tlot tam (worst performance state) napdeng ki jylla baroh jong ka ri India.

Kane ka kam ka dei kaba khia bha bad ka sorkar Meghalaya khamtam ka Education Department kam dei satia ban khein sting halor kane ka kam.

Ngi ïohi bad sakhi shai ba katkum ka report, ka pyni shai kdar ba ka Meghalaya ka dei ka jylla ba bun tam eh ki skul (14582 skul) napdeng ki para jylla ka North East. Ngi ïohi ruh ba kiba bun tam eh ki nonghikai skul (55160 ngut) ki dei tang ha Meghalaya.

Ki skul SSA lei ki mih la kum ki tit bad ki don jin haduh 3 ne 4 tylli tang ha  kajuh ka shnong bad ki shnong ba kham heh lei lei ki don da ki phew tylli ha kajuh ka shnong. Ka jylla jong ngi ka tam ruh da ki phew shah ïa ki jingdon ki skul SSA ha kiwei kiwei ki para jylla jong ka North East. Ki College bad University ruh ki la nangbun nang bun katba nang mih ki sngi ki por. Hynrei, ka jingdon kiba pep skul shiteng por pat (drop out) ka la nang jur nangjur (increased by 22000 every year).

Ha ka por mynshwa pat, ka jylla Meghalaya ka dei ka jylla kaba kham paw eh ha ka thoh ka pule.  Ka sor Shillong lei lei ka la ïoh ïa ka nam kum ka jaka pdeng jong ka pule puthi bad baroh baroh ki jaitbynriew na kylleng ka ri India ki ïa knieh bad angnud eh tang ban ïoh pule ha Shillong. Kumno pat kan shu hiar kynsan ïa ka nam ka burom ha ka pule ka puthi mynta?

Ha kine ki ar snem tam mynta, ka CM Impact Guide Book jong ka sorkar Meghalaya ka la lah ban pynkiew klass ïa ki khynnah ba ïaleh matrik (SSLC candidates) haduh 87% tam eiei. Mynta u snem 2026 leilei la pynpas haduh 97 % tam eiei (haba khein lang bad kiba pas ïa ka Supplementary Exam).

Ïa ki khynnah rit lei lei (lower classes) ym shah shuh ban pynsah klas.  Ban mai ban shoh ïa ki khynnah ruh ym long, hap shu ai mon ïa ki khynnah ha klas.Wat hapdeng kat katta ka kabu ruh, ka pule puthi ka nang hiar pynban arsut.  Ha ka por ba ki nonghikai ki pyrkhing ïa ki khynnah, ka pule ka puthi ka kiew. Ynda la pynlait ne pynpas lut poi pynban sha trai mynta.

Ka sorkar lyngba ka Education Department kam ju sngap ïa ka jingai jingmut ne ka sur jong ki nonghikai ne nongpynïaid skul. Bun ki leh politic pynban ïa ki kam skul. Tang na ka bynta ka jingmyntoi politik jong ki, ki phah seng skul bad ai permission katba mon. Ki skul kiba biang, kiba pynïaid bha bad kham paw katno katno ruh  hynrei kim ïoh jingïarap satia wat tang shi piah ruh namar kim dei satia ki skul jong ki MLA/Minister ne ki politician.

Lada long ha kane ka rukom, ka long shisha ka jinglehraiñ ka jingjah burom ïa ngi ki nonghikai bad nongpynïaid  skul. Ki Kmie ki kpa, ki riew paidbah ba bun ruh ki sngewlehraiñ bad sngew jah burom lang kumjuh namar ngi shong bad im ha kata ka jylla kaba wan ha trai eh (lowest state in education) kham palat ban ïa ka Bihar. Kumno ka sorkar kan pyrkhat nangne shakhmat, kumno kan wad ki lad ki lynti khnang ban wanrah biang sa shisien ïa ka burom ka ijot halor kane.

Ka la dei ka kamram jong uwei pa uwei u nongshong shnong ban ïa kit ïa bah lang ban kyllie biang ïa kane ka jingjah burom, ka khein burom ïa ka pule puthi hakhmat ka ri India baïar.