Ka Synjuk Ki Rangbah Kur Ka Bri U Hynñiewtrep ka pynlong ia ka jingialang kyrsiew ‘Tipkur Tipkha Movement’ bad la pynkhreh ban pynlong ha kylleng ka Ri Khasi Jaintia kiba dei hapoh ka iktiar jong ki Dorbar Thawaiñ Dalariti ha shityllup ka jylla, kynthup ia ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) bad Jaintia Hills Autonomous District Council (JHADC). Ka jingthmu kaba kongsan ka long ban tehsong ia ki kur baroh da kaba pynskhem lyngba ki Seng bad Dorbar Kur jong manla kawei-pa-kawei ka kur. La sdang ia kane ka jingialang kyrsiew ha Smit naduh mynta ka sngi 1 tarik Nailar, 2026 ha ka ba la pyniaid da u Bah R L Kharpran, Khlieh Rangbah bad la ioh ka jingkren na ki riewtbit na ka jaitbynriew kum I Kong (Dr) Bakhiamon Rynjah, Bah Khroo L Pariat, Wahehduh, Doarbar Ki Waheh Kur Ri Jaintia, Bah Raphael Warjri, Saiñpyniar Lumlang, Bah R L Blah, Sangot, Bah Robert June Kharjahrin, Nongkynpham Aiñ jong ka Synjuk Ki Rangbah Kur bad na u Bah (Dr) Marco Mitri, u Shongknor Mawlai Town Dorbar, bad u riewtbit ba lapdien ia ki dak ki shin jong u Lum Sohpetbneng bad ka jingwan shongshnong nyngkong eh jong ki paidbynriew Khasi naduh mynnor. La pynphuh pynphieng ia ka jingialang kyrsiew da u Dr K M Syiem, Syiem Khynnah, Hima Nongkhlaw bad u Khlieh Rangbah jong ka Synjuk Ki Hima Khasi.
Jan baroh ki nongkren ki la kynthoh ba ka jaitbynriew ka la pakhuh ha ki jingkylla ki ba phaloh bad ki ba lah ban kyrtoh lyndet ia la ka imlang sahlang ba yn pyntroiñ bad pynswai ia ka rngiew jong ka jaitbynriew lada ym phikir na ba sdang. Ka la don ka jingleh laplah ban tamti bad mushlia ia ki riti dustur tynrai ha ki ba bun ki liang da ki riew shimet, ki kynhun bad wat da ka iktiar synshar ka ba dei ban sumar bad iada ia la ki riti dustur tynrai, khamtam ia ki laitylli ki snap tynrai jong ka jaitbynriew kata 1. Ka Khyndew, 2. Ka Ktien bad 3. Ka Kur.
Hadien kata la wan lynshop sa ka jingleh laplah jong ki paradoh parasnam lajong ban tynneng ban aijait noh sha u shynrang, da ka ba iaidlait noh na ka riti dustur tynrai ban kheiñkur kheiñkha na ka kmie. U Bah Raphael Warjri u la pynkynmaw ba ka riti tynrai Khasi ka da kheiñ ia la ka kur jong ki khun ba pun ba kha na u sohpetkha ka kmie, ym dei da ka ba shu ia ai ne shim jait tang na sla. Nalor kata ka kmie ka ba phalang ia ka syrwet jong ka Meiramew ka dei ka tyllong jingim jong ki pateng longbynriew manbynriew ka ba la wan longdoh longsnam na u symbai u rnai jong u kpa thawlang, kumba u longkñi suitnia na ka kur u long u thawlang sha kiwei pat ki kur ba u poikha. Kita ki longkpa longkñi ki dei ruh ki ba kup ia ka kyrdan rangbahkur ha la ka kur lajong ban iada ia la ki khun ki pyrsa, ki hynmen para kynthei ha la ka rympei.
Ki arngut ki rangbah ba la kynthoh jur ia ka Dorbar Thawaiñ Dalariti (KHADC) halor ka ba thmu ban pynkylla ia ki aiñ bat khyndew da ka ba iuhroit ia ka iktiar jong ki Dorbar Shnong ki long u Bah Robert June Kharjahrin, bad Bah R L Blah, Sangot ka Synjuk Ki Rangbahkur. Ki la kdew ba kane ka riti tynrai na ka kur ka dei ka ba la pynbiang da ki longshwa manshwa ha ka ba korbar ia baroh ka bri ka bsah, ka khyndew ka shyiap bad baroh ka nongtymmen ka nongkhynraw ha u pud u sam jong ka Ri Khasi Jaintia ba mynta. Ka Synjuk ki Rangbah Kur ryngkat ka Synjuk Ki Nongsynshar Shnong la ia khmih pyrman ban phira ia la ka Rikynti katkum ki riti dustur bad ban bat lakam ban ym don kino kino ki jingthmu ban mushlia bad tuklar khlem nongrim. Baroh ki rangbah ki la kdew tyngeh ba kane ka dei ym tang ka sur ki paidbah, hynrei ka sur ka ba ud na ka snam jong ka longkur longkha Khasi.
