Phah jingthoh ka Kur Ryntathiang sha ka KHADC, kyntu ban bishar biang ïa ka Lineage Act, 2023

Shillong, K’lyngkot, 17: Ka Dorbar Kur Ryntathiang ka la phah da ka jingthoh sha ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) ban bishar biang ïa ka Khasi Hills Autonomous District (Khasi Social Custom of Lineage) (Amendment) Act, 2023 da kaba pynpaw ba ki don ki jingdkoh ha kaba pyntreikam ïa kane ka aiñ.

“Ka Dorbar Kur ka hap ban wanrah sha phi ïa ki katto katne ki jingeh kiba wan mih ha ka jingïadei bad ka kam Tangjait kaba wan mih ha ka dorbar ha kine ki por. Ka dorbar Kur ka hap ban buddien ïa ki Rule katkum ka Act bad ka dei pat ruh ban shakri ïa ka Kur katkum ka hok ka riti kaba don ha ka jaitbynriew,” la ong ka Dorbar Kur Ryntathiang ha ka dorkhas ba la phah sha ka Executive Member, kaba khmih ïa ka tnat Law ïa kaba la soi da u President u Bah D. Kitbok Ryntathiang bad u General Secretary u Bah Khrawbuit Ryntathiang.

“Ka Lineage Act ka ai ïa ka bor ha ki Kur ban tang jait. Kane ka long kaba bakla lehse, namar katkum ka rukom, ka Kur kam lah ban tang jait lait tang ban tang Kur. Ki jait ki mih na ki kpoh bad ki long ki dkhot jong ka Kur. Ki kpoh ki dei ban tang jait lehse. I Bah Homiwel Lyngdoh Nonglait i thoh kumne ha ka kot jong i kaba khot ka niam Khasi. (Ha ki Khasi hyndai, ka ktien Kur ka thew ïa ka kynhun briew, kynthei bad shynrang kaba mih bad kaba hiar pateng na ka liang kynthei, pateng la pateng naduh ka briew ne ka kmie kaba myn-nyngkong eh kaba ki seng ïa ki kur ki jait bad kaba ki khot ka Ïawbei Tymmen.  (Ka jait, te ka long tang ka kpoh jong ki kur),” la pynpaw ka Dorbar Kur Ryntathiang.

“Ha ka Lineage Act kumba ka long, ka shah ban pynkha tang ïa ka jait bad ym ïa ka kur, namar kam ithuh ïa ka Ïawbei. Kane ka wanrah ïa ka jingeh bad ka jingtehlakam ha kawei ka liang bad ka pynïap noh ïa ka riti ka dustur ha kawei pat ka liang, namar katkum u Bah Homiwel Lyngdoh Nonglait, da leilei ruh ym lah ban pynmih jait na u Rangbah, katba ka Linage Act pat ka pynlong ba ngi pynmih jait na u rangbah khlem da ïakren shaphang jong ka Kur,” la pynpaw shuh shuh ka dorkhas. 

“Kane pat ka wanrah ïa ka jingeh ha ngi kum ka Dorbar ban pyndep ïa ka tangjait, namarba ka Council kam ithuh ïa ka Ïawbei kaba pynkha ïa ka Kur thymmai namar lada ym ithuh ïa ka, kum ka Khasi, ki khun kim lah ban long Khasi na ka daw jong u Kpa. Kane pat ka ïa tyngkhuh ban ka jingkwah jong ka seng SRT kaba kwah ban ithuh ïa ki khun u shynrang kum ki Khasi bad ka ibein noh ïa ka jingkwah jong ka kmie ban long ban im kum ka Khasi. I Bah A S Khongphai, kum u riewsaid, i thoh bad i ong ‘Khasi Law cannot apply to a person who is not a Khasi by birth’! Ngim don hangne ban ïa pyrshah ei-ei ruh ïa ka jingkwah,” ong ka Dorbar Kur Ryntathiang.

“Namarba ka Kur ka dei ban kha Kur, kam lah ban kha jait te lada ka ïaw-bei kam don ka mut ba kito ki khun kim lah ban long ki khasi, namar ba ka Lineage baroh ka dei ban wan na ka Ïawbei Khasi. Ha kane ka liang ka mut ba ka Council ka dei ban ithuh ïa ka rap-ïng, namar lada kam ithuh, kita ki khun na ka ïa kiba yn tang kim lah ban long ki Khasi lada ym shym la ithuh ïa ka, kum ka Khasi, namar baroh ki khun ba ka kha ki don tang ïa u rangbah u bym lah ban pynlong Khasi lada um lah ban pynlong Khasi ïa ka Kmie. Ha kiwei pat ki ktien, baroh kine kiba ngi la tang ki kylla long pongka noh ym namar kim donhok hynrei ba ym shym la pynkup ïa ki ïa kata ka i-ktiar kumba dei.  Katkum kane ka dur ka mut ba ka tangjait ka lah ban long tang haba ïa shongkha para Khasi, lehse na ki ïng duh jait, haba ym don khun kynthei, khnang ba kan nym duh noh ïa ka spah ka hajar bad ki jingdon jingem namar ba uta u kpa na ka ïng duhjait um kwah ban shu ai sha kiwei pat ki khun ki bym dei ki jong u.  Ka Kur kam lah ban mih na kaba kum kata ka nongrim,” la pynpaw ka Dorbar Kur Ryntathiang.

“Kumba ka long mynta, ngi don ïa kiba thoh Ryntathiang, kiba thoh Nongtathiang, kiba thoh Kyrsian, kiba thoh Lyngdoh Lyniong bat kumta ter ter, tangba kine baroh ki mih na ki kpoh khasi bad ym na ka jing shongkha khleh, namar ki dei hi na ka kur Ryntathiang,” la pynkut ka dorkhas.