(Da U Iasaid Khongjee)
Kawei na ki riti jong ngi ki Khasi kaba dang sah haduh ha kineki sngi, ka dei ka synshar ka khadar, bad kata ka dei lyngba jong ka Dorbar. Ha kane ka kyntien ‘Dorbar’, la kynthup lang ia ka Dorbar Shnong, Dorbar Raid, Dorbar Hima. Yn ïa peit ïa ki katto katne kiba ïadei bad ka Dorbar:
Ka Dorbar jong ngi naduh ki por mynshuwa, haduh mynta, ka im ka ïeng nongrim ha ka nia ka ktien kaba don jutang; lane kaba ïaid ha ryngkat ryngkat bad ka synshar hok – bishar hok. Khyndiat halor ka Hok – Ïa U Nongthaw ngi khot kyrteng ruh“Ka Hok” kaba paw ha ka dur ka Mariang, bad ka durlongbriew, longkynthei-longshynrang. Ka dei ma Ka ka Nongri, nongpynneh nongpynsah ïa ka long Mariang, longbriew, bad baroh ki Hok longbriew-manbriew. Kane ka mut ba baroh ki jingleh, jingthaw aiñ jong ngi ki tyllun sawdong jong ki hok longbriew kiba la ïoh na katei hi Ka Hok(kynthup ruh ïa ki bleiba don ka thymmei longbriew kum ki Mei ki Pa kiba sei ïa ka longbriew, kiba la khyllait na kane ka pyrthei. Kynthup ruh ïa ka Mei Ramew bad baroh ki bor ka Mariang)
Ka kyntien “Dorbar”, ha ngi u khun Khasi, ka la rim katba rim u bynriew, katba rim u Nongthaw, hi. Namarkata, ïa ka Dorbar, ngi Khot kyrteng ruh “Ka Dorbar Blei”, kaba mut ba U BleiNongthaw-Nongbuh /Ka Blei Ba-thaw ba-buh ruh ka dei ka nongsakhi, nongtip, nong ïohi ïa ka ktien, ki kam, jingmut-jingpyrkhat jong kito kiba shong Dorbar ban ïa tai, ïathir na ka bynta ka bha ka miat, ka roi-ka par, ka shongsuk-shongtngen, kashongshngaiñ jong baroh kiba shong hapoh u pud-u samsynshar, bad wat ïa kiba wan na sha kiwei pat ki Raid, ki Hima, bad wat ïa ki bym dei ki Khasi ruh. Na katei ngi ïoh ïa kata kaba ngi tip kum ka “Synshar hok bad ka bishar hok”. Haba ka Dorbar ka ïohi ba ka long kaba eh ban ai ïa ka bishar katkum ka katei ka Hok, hangta ki ieh ha ki blei, na kaba ngi tip kum ka bishar blei ka lah kaba rai kut ïa ki jingïa-kajia hapdeng ki mamla. Lada don ka diaw-ka sngewsih ha ka dur khmat kiba shong ha ka, lane ka pang ka shitom, ka ïap lum-ïap them ka Dorbar ka peit ka i ba ïoh don ka daw, ka lehbeiñ-leh khoh. Ban neh ban sah ka jingim, wat ïa ki blei khyrdop-Lei kharai ruh la khot la kbei na u pud- u sam jong ki (ontological boundary and power) ban wan ri ban wan da, kaba ngi tip haduh mynta kumka niam shnong, niam raid. Kitei ki dei ki dor longbriew kiba ka Dorbar-dorsha ka tip, ka ithuh, bad pdiang hun ban long ka nongri, nong-sumar. Ïa kine ki juh ki dor, ki tymmen- ki san, ki kynthem-ki kynjai ki kit kynmaw kyndong ha la ka mynsiem. Nga la ïohi ïa ka dur jinglong jong ki rangbah shnong kiba la imïa kitei, ha ki snem kiba la leit. Ha ki ym don ka leh shiliangkhmat. Haba iaid ma ki ha shnong, ka don ka jingsngew shngaiñïa ki nongshong shnong. Ka maiñ rangbah, sordar, maiñ syiem, ka maiñ sad-sunon ruh ka par paiñ hi kumjuh ha ki khun-ki hajar. Hangtai ha ka Hima Khy-rim nga la mad. Hapoh ka Ïingsad hangtai, nga sngew kum u khun-u hajar jong ki hi; palei, hiar ka mynsiem ba don hapoh u tnum-u tyndai jong ka Mei ‘iem, Pa ‘iem. Long kum ka jingleit pilkrim sha ka jaka kyntang
Katei kajuh ka jingsngew ka la don hapoh ka Hima Sohra ruh ha ki por ba la leit. Ki khun ki hajar ka Hima ki juh ki jan; ki sahmiet sah ïong haba donkam. Kine baroh ki long namarba ka don ka mynsiem sngew ieit, sngew burom ïa la ki nong synshar. Ki nong synshar ruh, ki kit kyndung ïa kajuh ka jingsngew . Kine ki la longdoh-longsnam ha baroh arliang namar ba ka mynsiem ka beit, ka shai, bym don ka khmih lynti ban ap jingmyntoi nanonano ruh. Kito ki por jong ka juk jong Syiem-ki Kmie, ki khunki hajar ruh, kat ki khun ka Blei. Haba palei ka mynsiem, long kumba hiar Ka Blei. Kum ban shu kynthoh tiak halor ka kyntien“Ka Blei”. U khun Khasi mynshuwa u kheiñ ba U Nongthaw, lane U Blei, lane Ka Blei u don hapoh u briew. Kumta ki jingleitpilkrim jong ngi ki briew, ka dei ka jingïaid lynti ban rung sha kathie ka khyrdop kaba shapoh jong ngi, shapoh mynsiem; ka bneng ka dei hangta ha kaba ka jingpalei ka shong khet. Ha kane, ka Saiñpyrkhat jong ngi ki Khasi ka dei tang ka thma janorban poi sha ka thong kaba dei ka jingpalei jong ka mynsiem.Baroh ki niam (niam shimet, niam Kur, niam shnong bad kiwei) ki dei tang ban neh ban sah ka jingim. Haba pang, lane ïap na ki daw ba khyllah, ki ong “jah burom-kheiñ burom ka SaiñdurMaïan, lane ka Saiñdur Blei.
Ka iktiar ki Syiem, ki bakhraw, ki tymmen-ki san bad ka Dorbar: U Rev J. Bachiarello ha ka kot “Ki Dienjat Ki Longshuwa”, lynnong “Ka Dorbar Ki Khasi”, U la thoh ba ki tymmen-ki san bad ki bakhraw ki lah ban pynlong Dorbar Himakhlem ka jingdon lang u Syiem; hynrei ym u Syiem bad ki tymmen-ki san kiba lah ban pynlong Dorbar. Kane ka kdew shaishaphang ka dor jong ka kyrdan ki myntri, ki bakhraw bad ka Longsyiem-mansyiem ha kaba wat khlem Syiem ruh lah ban pynlong Dorbar Hima- kaba sah ka shong eh ha ka jingstad, jingshemphang, ka mynsiem tip hok-tip pap jong kiba shongDorbar.
Sa kane kawei. Ka don tang ha ka Duwai-phirat, ka law-ka loitïa ka bih-ka ban, law ksuid-law khrei. Ka paw ha kane :”Tang ka Dorbar kaba dei hok ka nongbat ïa u tangon-u lymban” (ban aiia ka jingpynshitom, ka saja ïa ki nong pynkheiñ aiñ). U nongduwai, nonglaw ksuid u ong : “lada don uba sngewsih ïa uwei, kawei pat, u dei ban ujor ha ka dorbar shnong. Lada ymlah ha, shnong un rah sha ka Dorbar Raid ; lada ym lah hangta, un rah sha ka Dorbar Hima”. Kane ka thew ba haba ïa diaw para bynriew, dei ban ïa pynbeit para bynriew.
“Ïa kaba dei to ïa bat, ïa kaba lait to ïa bret”. Kane ka dei kaba ki nongkren Dorbar ki ju kren ha shuwa ban kren ha Dorbar. Kam dei ka jingduwai ban ker ban da ïalade na ka sniew ka smeh, ïoh don nongrah ktien sha ka ksuid ka khrei; ym ka jingpyndeprukom. Ka mut ruh ba ha Dorbar ym bit ban ïa kren da ka buaidjingsngew shimet shi rynïeng; baroh ki jingkren ki dei da ka burom ïa ki para briew, bad ruh ïa ka Blei synshar Blei bishar(ka Blei nongtip wat ïa ka bha ka sniew kaba rieh hapohmynsiem ki nongkren).
Ka jingthung ïa ki Syiem, ki Bakhraw : Ia kine la sei da ki Kurha ryngkat ka jingpynkit-pynkieng ïa ka jingkitkhlieh da ka Kurkaba sei ïa ki hi ban synshar hok, leh hok, ban rah ia burom jong ka Kur-ka jait, bad ban phuh-phieng ruh ka it-ka Hima, ki khun-ki hajar; ym da kaba shu phanang ïa ki sha ka khet. Ka da don ka kyrkhu-kyrdoh, kitbok-kitrwiang na ka Kur bad na ki paidbah. Kumne ka la long ka dur jong ka longsyiem, long bakhraw kaba pher na ki Syiem jong kiwei pat ki Ri ha pyrthei.
Mynta, kum ka jaitbynriew, ngi dang ïa ksaid ban pynneh-pynsah ïa ki riti u barim. Hooid ki don ki kynrum kynram ha ka synshar ka bishar ; hynrei kine baroh ki dei ki jibgïakhun jong kane ka jaitbynriew ban phai biang, ban lap hangno ka shong ka Hok jong ka Synshar-Ka bishar. Ynda haba ka synshar ka bisharka la pdiang hun mynsiem bad im ïa kathie ka dur jong ka Hok ha ki kam, hangta ngin sa ïohi biang ïa ki kynthem-ki kynjai, ki khun ka Blei kiba kaweh jem jai kum ki pakhaslew ba ïoh mad biang ïa ka jingpalei jong ka mynsiem
