Amanda Basaïawmoit
Kum kawei na ki nonghikai ha ka deficit kolej nga thoh ïa kane ka shithi da ka jingsngewkhia bad namarba nga don kata ka jingkit khlieh na ka bynta ki khynnah. Ki khynnah 6th Semester ha ki kolej jong ngi, kin hap thoh eksam ha ka 19th tarik u Jymmang, 2026 watla ki khlem ïoh ïa ka jinghikai kaba 90 sngi kaba long ka kyndon ba lah buh da ka NEHU bad mynta ba lah pynkheiñ¨ hi da ka skulbah NEHU.
Hynrei kaei kaba nga kham khuslai shaphang jong ka lawei kine ki khynnah ka long ba yn jia aïu hadien ka 6th Semester? Dang kumba lai (3) snem, kata ha u snem 2023, ngi ki nonghikai deficit hapoh ka lama jong ka MCTA ngi lah ïakhih bad mih madan namar ngi pyrshah ïa ka jingpyntreikam kyrkieh ïa ka NEP 2020. Hynrei kaba sngewsih ka long ba kane kajuh ka Sorkar, ka NEHU bad kumjuh ruh katno katne ki Principal Kolej, ki lah kubur bad mynjur kyrkieh bad pynbor ïa ka jingpyntreikam jong ka NEP 2020 ha ka jylla jong ngi da kaba pynsngewthuh bakla ïa phi baroh ba ka long kaba bha na ka bynta ka lawei jong kine ki khynnah samla.
Ngi, kum ki nonghikai ngi lah ïohi kham jngai, bad ngi lah pyrshang ruh ban pynsngewthuh ïa phi ki paidbah halor ki jingeh ki ban long ki diengpyngkiang ha ka jingpyntreikam kyrkieh ïa ka NEP 2020 ha ki Kolej, kum kine harum:
Ka jingbym pat don ki kot ne textbook.
Ka jingbym pat lah jong ka NEHU ban pynbiang lut ïa ka Syllabus jong kane ka course FYUP ha kato ka por.
Namar ba ki course ki lah bun, kiba kynthup ïa ki MDC, VTC bad kumta ter ter, bun na ki Kolej ha Sor Shillong bad shabar Sor kim pat biang ïa ki nonghikai.
Ka Internship, kum kawei na ki course ba baroh ki khynnah ki hap ban pyndep, ka buh ïa ka jingeh ïa ki Kolej bad nonghikai, namar ba ha ka por ba rai ban pyntreikam ïa ka NEP 2020, ym shim la don kano kano ka jingbatai ban ai jingshai ïa ka rukom ban ai jinghikai ïa ka.
Namar ba ki course ki lah bun, ki kamra klas ruh lah hap pynbun bad ban pynbiang ka long ka jingeh ïa ki Kolej.
Sngewsih ba ym don ba sngewthuh, pynban ngi ki kynhun nonghikai ngi shah beiñ shah kynthoh. Nga kum ka nonghikai nga lyngngoh shuh shuh haba nga ïohi bad ïohsngew ïa u Myntri Rangbah u Conrad Sangma uba kam ba u shim ka jingkitklieh ïa ka lawei ki khynnah samla bad ba u kwah ruh ban kyntiew ïa ka pule puthi ha kane ka jylla. Balei ba nga sngewlyngngoh? Ka daw ka long ba ki kam ki long da khongpong. Hato ju don ba shna ïing da kaba sdang pynïeng shuwa ïa ka tnum ne phi shna ïing da kaba tei ïa ka nongrim (foundation). Jubab hi ma phi. Nga te nga sah ha ka umdum, haba nga ïohi ïa kane ka jingstad jong ki nongmihkhmat jong ngi. Namar haba pyntreikam ïa ka NEP 2020 ha ka jylla jong ngi nga shem ba ngi sdang da khongpong namar ngi sdang ha ka skulbah NEHU sha ki kolej bad sa sha ki skul. Kaba sngewsih ka long ba haduh mynta, ki skul khamtam kito hapoh ka MBOSE kim pat lah ban pyntreikam pura ïa ka NEP 2020.
Haduh mynta ruh ha ki kolej, ki kot ne textbook kim pat biang bad ngi kum ki nonghikai ngim banse ban hikai da kaba wad ïa ki kot na ka Internet. (Kylli ïa ki khun ba kane ka dei ne ka lait?)
Hynrei kaei kaba ngan buh ha khmat jong phi ha kane ka por, ka long kaei kaei kaba donkam. Katkum ka NEP 2020, ki khun jong phi ki rung sha ka Four Year Undergraduate Programme ha ki kolej kata ka jingpule kaba SAW snem. Hadien jong kane, kine ki khynnah ki lah ban rung ha ki skulbah kum ka NEHU bad kiwei kiwei bad pyndep ïa ka Master’s Degree kaba tang shi snem.
Shuh shuh katkum kane ka jingpule, ha u snem uba 4, ki khynnah ki ïoh ïa ka lad ban shim ïa ar jait ki jingpule ban ïoh diang ïa ka Degree. Kita ki long Degree bad Honours bad Research.
Kaba sngewsih ka long ba bun kiba khmih lynti ïa ka jingpule kaba SAW snem katkum ba lah kular ha ka por ba thep kolej kin nym ïoh ban pyndep. Ban pyntreikam ïa ka Honours bad Research degree bun na ki kolej kiba don ki nonghikai kiba lah pyndep ïa ka Ph.D kin nym lah ban pyntreikam ïa ka namar katkum ka kyndon jong ka UGC, ki dei ban don experience kum ki Guide. Hynrei, ka jingeh kaba mih ka long ba namar ba ka NEHU kam pat ithuh ïa ki kum ki Guide, ka jingïoh ïa kata experience kan ym lah ban urlong. Ban pyntreikam ïa ka Degree bad Honour katto katne ki Kolej kin lah ban pyntreikam da kaba thung nonghikai bad pynbiang shuh shuh ïa ki kamra ban shim klas hynrei ïa kiba bun ki Kolej kin nym lah ban sdang ïa kane.
Kaba kham sngewsih ka long ba lada ki khun jong phi ki leit rung ha ka 4th year ka don ka jingma lada kim lah ban pyndep ne pas lut ïa baroh ki sobjek khamtam kito kiba don back paper namar ym lah ban pynthikna lada ka skul bah NEHU kan ai ne em ïa ki ka Simple Major Degree. Kaba kham khuslai ka long watla ki khun jong phi ki pyndep ïa kane ka jingpule kaba 4 snem katkum kaba long mynta, ka skul bah NEHU kam pat don ïa kata ka Master’s Degree kaba shi snem bad haduh mynta dang ïaid hi ka Master’s Degree kaba 2 snem. Lano bad katno por yn donkam ban pyntreikam ïa kane, ngam lah batai. Ka por ka lah thmit bha, bad sa tang katto katne bnai kine ki khynnah ki lah dep ïa ka 6th Semester.
Nga kwah ruh ban ïathuh ba bun na ki khynnah ki lah leit leh ïa ka CUET(PG) bad kito kiba la pyrshang, katkum ka jingshem jong ki, ki ong ba ka long ka eksam kaba eh. Kane ka buh ïa ki ha ka jingeh ban ïoh leit pule sha kiwei ki skulbah kum NEHU bad kiwei kiwei.
Kito ki khynnah lehse kiba khlem leh CUET (PG) bad kiba kwah ban iehnoh ïa ka jingpule bad ban nym leh ïa ka 4th year kumba lah batai haneng kin ïoh diang ïa ka Simple Major Degree. Hynrei, ko ki khynnah samla pule, pyrkhat kham jngai. Nga pashat hangne ïa ki symboh jingpyrkhat na ka bynta jong phi. Wat lada phi pas bad ïoh diang ïa kane ka Degree, ka jingeh kaba don ha khmat ka long ba ka jingïoh kam ïohjam kan ym long kaba suk, bad kan shim por. Ka jingkylli kaba mih pat ka long, hadien 1 snem ne 2 snem ynda ki Kolej baroh ki la lah ban pyntreikam ïa ka 4th year, yn jia aiu ïa ki samla ba lah ïoh diang ïa ka Simple Major Degree. Pyrkhat bha mo, lada u nongaikam u hap ban jied hapdeng jong ki arngut, uwei uba pyndep ïa ka course 3 snem bad ïoh ïa ka Simple Major Degree, bad uwei pat uba la pyndep ïa ka 4 snem bad ïoh Honours Degree, un jied ïano? Ka jubab ka long kaba shai.
Ka jingkylli kaba nga kwah buh mynta ka long ïa u Myntri Rangbah bad ka skulbah NEHU. Hato balei phi ïa leh kumne bad ka lawei jong ki khun samla jong ngi? Kaei kaba phin leh mynta? Balei ba phi sngap bad leh mynthi ïa ngi ki nonghikai kiba trei bad sngewthuh bha ïa ka kam ba ngi trei ? Ko ki kmie ki kpa jong ki khun samla jong ngi, to ïa kyndit noh bad pyrkhat na ka bynta ki khun ki kti jong phi. Bun na ki longïing kim don ka lad ka lynti ban phah pule ïa khun shabar jylla kum ki heh spah. Kan jia aïu ïa ki bym don lad, wat lada ki khun ki long kiba stad bad proh jabieng. Nga kyntu ïa ki Sengbhalang ruh ban puson da kaba shim khia ïa kane ka jinglong jingman jong ki jingkylla ha ka pule puthi kaba la wanlam da ka jingpyntreikam ïa ka NEP 2020. Ka por ba kordor ka lah ïaid lait bad ka lah man dier, haba ngi buh ki khun samla ki ba dei ka lawei jong ka jylla jong ngi.
Sngewsih ban ong hynrei man ka por ba ïakhih ki nonghikai bad mih madan, ki riewpaidbah ki kynthoh ba ngi jaituh ne ngi ïakhih tang namar ka pisa. Da kaba burom ngan ong ïa phi baroh, ba haba ngi mih madan ban ïakhih ngi pyrkhat arsien arwat, nyngkong na ka bynta ki khynnah bad kaba ar pat, lada ka mat ka ktah ïa ka lawei ka pule ka puthi bad ka lawei ki khun samla. Nga ïai ban ba kum ki nonghikai ngi ïohi jngai, bad lada ka don kaei kaei kaba ktah ïa ki khynnah, ka pule ka puthi ne ka hok jong ki nonghikai kiba trei mynta bad ki ban wan shimti ïa kane ka kam hadien ngim banse ban mih madan namar lada ngi ngim mih, mano pat? Kum ki nonghikai ngi don ka jingkitkhlieh ban hikai ïa ki khun jong phi kiba long kum ki khun jong ngi ban ban saiñ dur ïa ka lawei kaba phyrnai ka jong ki, bad ban ym ai lad ba ïa ka hok, yn ïuhroit da kino kino ki bor.
