Babu Kular Khongjirem
Ha ka sien kaba nyngkong eh ha ka histori jong ka Meghalaya naduh ba la ïoh ïa la ka jylla ba pura bad naduh ba la seng ïa ka Autonomous District Council ha u snem 1952 terter ba ki seng saiñhima sima kiba bat ïa ka bor synshar ha KHADC kan mushlia ïa ka niam ka rukom, ka riti ka dustur, ka rukom leh niam leh rukom jong ki Niam Tynrai ha ri Khasi-Jaiñtia.
Ki seng saiñ sima sima naduh ka por ka APHLC, HSPDP, PDIC, bad kiwei kiwei na ki party trai ri haduh ki National Party kum ka Congress bad kiwei kiba ju bat ïa ka bor synshar ha District Council ki ju burom ïap burom im bad ki da niewkor shikatdei eh bad ki ju ai jingïatrei lang bad ki Niam tynrai jong ka ri Khasi-Jaiñtia.
Wat ha ka jingïadei bad ki aiñ ha KHADC kiba ïa tyngkhuh bad ka Niam ka rukom, ka riti ka dustur, ki ju pan jingmut bad pan jingïarap na ka Niam Khasi Niam Tre ïoh kum bakla namarba bun ki MDC khamtam kito kiba la kylla (sha kiwei pat ki Niam) da kaba burom ïa ki, ki ju artatien ban lehstad ïa ka Niam ka rukom ba ju leh ki Niam Khasi Niam Tre tynrai.
Kim ju leh banang ba tip bad batai stad ba ïoh kum pynsngewsih ne pynmong ïa u Blei Nongbuh Nongthaw. Ynda la ïoh synshar ki dohlieh ha ri India lyngba ka East India Company, namar ba ki kwah ban ïoh pynïaid ne synshar mon ïa ki nong India ki wanrah da ka polisi ban phiah bad pynpait pynpra (divide and rule policy) ïa ki hima bad bor synshar India bad ki sa ïoh ban synshar suk hadien habud.
Namarba ki dei ki Company (East India Company), kim da pynleit jingmut than ïa ka jingpynkylla niam (conversion) hynrei ki shu pyndonkam da ki buit khaii (colonialism). Da kane ka buit, ki la lah ban pynroi ïa ka khaii ka pateng na ka bynta ka jingriew spah jong ki shatai sha ri jong ki sha shiliang duriaw. Jin lada ki la pynleit jingmut ïa ka niam jong ki, katta, ka ri India baroh (Hindustan) lah bun ki Niam jong ki.
Kiba pynphriang ïa ka Niam ki dei tang ki Missionary kiba la lah ban pynsuh thied sha South India bad North East jong ngi shane.
Kaba pynmong bad pynsngewsih ïa kiba dang ngeit tynrai ka long ba ki seng saiñ hima sima (political party) kiba ki paidbah ki khmih lynti ba kin leh ïa ka lynti kaba dei kin leh politik pynban ïa ka rukom leh niam leh rukom (politicised the religion) jong ki Khasi-Jaiñtia.
Wat lada ki nang bha ban ïalap (preached) hynrei kim nud pat ban leh ne pyndep shisha ïa ka niam ka rukom (never practice) ïa ka niam ïap ki Khasi-Jaiñtia.
Hap pyrkhat bha kata ka jingieit ri ieit jaitbynriew kaba palat liam ïoh ka pynsniew dur pynban bad kyrtoh kylla bad poi sha ka budnam hadien habud.


