Donkam ban pynneh pynsah ïa ki riam tynrai ha ki jaka treikam

Babu Kular Khongjirem

Ha ka sngi sdang jong ka Meghalaya Legislative Assembly, u Chief Minister ka Meghalaya u Conrad K. Sangma u la kyntu bad ai jingmut ïa u Speaker ka Meghalaya Legislative Assembly u Thomas A Sangma ba u dei ban bthah ïa ki MLA baroh ba kin riam tynrai noh la kumno kumno shisien shi taïew, kam pher la ka dei kano kano ka sngi long trei ne long Assembly khnang ban wanrah ïa ka jingishongkun bad ban pynneh pynsah bad pynphuh pynphieng ïa la ka riam tynrai lajong bad kum ka burom ka ijot ruh ban kyntiew bad pynpaw pyrthei ïa ka jingishongkun jong ka jaitbynriew Khasi-Jaiñtia bad Garo.

Kane kan pyni ruh ba dei ban sdang shwa da ki nongïalam paidbah kum ki MLA/MDC bad sa ïa bud sa ki paidbah ter ter.

Haba ong riam tynrai, kam mut eh ban da spong, boh khaila, riam shad khasi-Jaiñtia ne Garo, hynrei tang da ka riam ba itynnad bad i shongkun kum ki shynrang ne kynthei, kata hi ka la biang ïa ngi.

Kane ka jingkyntu na ka shyntur ba donburom u Chief Minister ka Meghalaya ka la long kaba kit bad kaba don jingmut shibun.  La ïohi ba ka riam Khasi-Jaiñtia bad Garo mynta ka la nanghiar nang hiar arsut katba nang mih ki sngi ki snem.  Ym i lah ithuh shuh kino ki kynthei bad kino pat ki shynrang. Yn nai ïakren shuh ïa ka rukom riam stai.

Ha ki lat lei lei, ym i nud shuh ki riew rangbah ne riew donburom ban peit ruh namar “la i lehraiñ sa u nongpeit ïa u nong eit”.

Ki khynnah samla leilei ym nai ïakren shuh, kim treh riam shuh da ka riam lajong namar ki sngewlehraiñ bad sngewpoh shibun ban riam bad phong da ka riam lajong. Dei kiwei pat ki jaitbynriew pynban khamtam ki kynthei khyllah jait kiba sngewtynnad bad kwah hir hir ban pyndonkam ïa ki jaiñ kyrshah Khasi jong ngi. Kiwei ki kwah ïa ka jong ngi, ma ngi pat ngi kheiñ beiñ bad niewpoh pynban ïa la ka lajong.

Lada phim nang ban riam stai kin dang khot bad niewbeiñ niewpoh ïa ngi la kum ki riewdum ne ki juk maw.  Dei ban phong ruh da ka sopti kiba ïohi bad ka patlun ruh kaba pynpei thliew baroh ne pynjot khnang bad dei ban pynmih ruh da ki ksai jylwep na manla ki thliew patlun ba la pynpei thliew hynrei ym pat long ban ïaid ne mih sha ki jaka kum ka  Khyndai Lad, Laitumkhrah bad kiwei kiwei.

Kaba donkam eh ïa u Chief Minister ka long ba u dei ban ai hukum ban bthah shwa ïa baroh ki nongtrei ophis sorkar lajong ha Meghalaya ba ki dei ban riam da ka riam tynrai khamtam ïa ki khynnah samla.

Kam itynnad satia ba ki samla khynthei ha manla ki ophis sorkar ba kin phong katba mon kum kaba phong jean ne patlun.

Kumba long hi mynta, ki longkmie ba kham rangbah haba ki leit sha ki jingtrei jong ki, ki da sem i shongkun, i don burom bad itynnad bha. Ki da sem bha da ki jaiñ sem (kampher ki riam ne sem Khasi, Jaiñtia ne Garo). Kane ka rukom ka ïai neh naduh ka por jong ki Phareng haduh ka Sorkar Assam haduh kine ki sngi kiba mynta.

Ki Nurse, ki Doctor ha hospital ki da riam da ka riam ba i donburom jong ki.  Don ruh ki Company ne kynhun kiba da phah riam hok ïa ki nongtrei jong ki la kidei ki kynthei ne shynrang ha ka por ba ki leit trei ha ki jaka trei jong ki.

Kumba ka long mynta, imat, dei sa tang ki nonghikai ha ki skul ne College kiba dang bat shisha ban riam da ka riam nonghikai khamtam ki kynthei.  Ym ju kham ïohi koit ïa ki Miss ba kin hikai ïa ki khynnah skul ha kamra klass ba kin phong da ki patlun ne ki jean namar kam itynnad satia. Baroh ki da sem donburom ban pyni ïa ka riam ba shisha hakhmat  ki khynnah skul lait noh tang ha ki khep ki khep kum ka excursion, study tour, education ne field trips bad kiwei kiwei.

Ka sorkar bad ki bor pynïad skul ki la dei ban ïai pynneh bad pynskhem ïa kane ka rukom riam khnang ban pynneh pynsah bad i shongkun shisha bad ban pyni ruh ïa ka jinglong tynrai jong ngi kum ka jaitbynriew hakhmat kiwei ki jait bynriew kiba peit bad bishar ïa ka jinglong tynrai jong ngi kum ka jaitbynriew ha kane ka pyrthei ba ïar.